Abstract

The present paper examines Karl Marx’s famous conception of “historical materialism,” in his A Contribution to the Critique of Political Economy (Marx, 1970, p. 19-23), and focusses on the criticism that it has deterministic, both economically and technologically, and therefore it omits the role of human agency and free will. This paper aims at evaluating this criticism in closer detail, and showing that it is not founded. By considering two types of determinism, and the issue of human intentional behavior and its relation to history, it is shown that the allegation that historical materialism ignores the importance of conscious human conduct or praxis is untenable.

Keywords: Historical Materialism, Determinism, Praxis, Free will, Unintended Consequences

Jel Codes: B12, B14, B24, B51

Marx’ın Tarihsel Materyalizmi ve Praxis Kavramı

Öz

Bu yazı, Karl Marx’ın, Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı kitabında geliştirdiği “tarihsel materyalizm” görüşünü ele alarak bu yaklaşımın hem ekonomik anlamda hem de teknolojik anlamda determinist bir görüş olduğu, bu yüzden de insan eylemesi ve özgür iradeyi yoksaydığı eleştirisi üzerinde durmaktadır. Yazının amacı, bu eleştirileri derinlemesine incelemek ve bunların temelsiz olduğunu göstermektir. Yazıda, determinizmin iki biçimi ele alınarak, insanın niyetli davranışı ile tarih arasıdaki ilişki sorunsalı tartışılmakta, böylelikle de tarihsel materyalizmin bilinçli insan etkinliğini ya da praksis’ini gözardı ettiği eleştirisinin dayanaksız olduğu gösterilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Tarihsel Materyalizm, Determinizm, Praxis, Özgür İrade, Niyetlenilmemiş Sonuçlar

Jel Kodları: B12, B14, B24, B51

Buy Open Access